Termin "świadomość" (współ-wiedza) do chwili uogólnień powstałych w wyniku rozwoju filozofii, antropologii, psychologii i innych dziedzin wiedzy o kierunku humanitarnym i naturalnym można rozumieć jako najwyższy poziom refleksji mentalnej i wspólnego działania. Niektórzy naiwni antropoceniści uważają, że ten poziom rozwoju jest możliwy tylko w przedstawicielach społeczeństwa ludzkiego. Tymczasem naukowcy bardziej zaznajomieni z naukami przyrodniczymi nie zaczną tego mówić.
W najbardziej ogólnej formie, z systemowo-pragmatycznego punktu widzenia, świadomość jest zbiorem stale zmieniających się wrażeń, obrazów zmysłowych i mentalnych, które pojawiają się przed wewnętrznym okiem świadomego podmiotu i ustalają jego praktyczną i umysłową aktywność.
Właściwości świadomości badane są w niektórych działach psychologii, a także w innych dziedzinach wiedzy.
Właściwości świadomości w psychologii
Możemy wyróżnić kilka podstawowych właściwości psychologicznych ludzkiej świadomości:
- Świadomość osoby (jako świadomego podmiotu) koniecznie odróżnia działanie, przede wszystkim uwarunkowane specyficzną specyfiką stanu wewnętrznego podmiotu w momencie działania. W większości przypadków można powiedzieć, że podmiot ma określony cel i kolejne wektory z działaniami prowadzącymi do osiągnięcia celu.
- Świadomość przedmiotowej nieodłącznej intencjonalności, czyli skupienie się na niektórych (niekoniecznie przedmiotach materialnego świata, niekoniecznie specyficznych). Świadomość jest zawsze świadomością (lub świadomością iw czasie komunikacji z innym podmiotem lub grupą, a nawet współ-świadomością) jakiegokolwiek faktu lub myśli.
- Świadomość charakteryzuje się ciągłym odbiciem, to znaczy podmiot ma proces ciągłej samoobserwacji. Podmiot może być świadomy samego istnienia świadomości i identyfikacji.
- Świadomość ma przede wszystkim charakter motywacyjny i wartościowy (przynajmniej wśród Europejczyków). Oczywiście, do chwili obecnej rozwój wiedzy o człowieku jest naiwny, niegrzeczny i płaski, na próżno byłoby myśleć, że świadomość jest zawsze zmotywowana.
Ta omszona myśl z połowy ubiegłego wieku. Można jednak z całą pewnością stwierdzić, że prawdziwy podmiot w naszym świecie zawsze dąży do celu (nawet jeśli celem jest brak celu), jest związany z tym przywiązaniem do całkowicie materialnego żywego organizmu.
Wśród innych ważnych właściwości świadomości można wyróżnić takie cechy jak: integralność, abstrakcja, ogólność, selektywność, dynamizm, zniekształcenie, wyjątkowość i indywidualność. Ogólnie należy rozumieć, że chociaż świadomość powstaje w naszym świecie tylko w realnie żyjących, myślących podmiotach, odnosi się ona do sfery ideału, ponieważ obrazów, wrażeń i znaczeń nie można uważać za przedmioty materialne.